Kanaalweg 4, een bijzonder gebouw
Kanaalweg 4 is gebouwd in 1892-1895, naar ontwerp van rijksbouwmeester Jan van Lokhorst. In 1896 werd het gebouw in gebruik genomen door de Polytechnische School voor het onderwijs in landmeten en waterpassing. Tevens werd hier toen de Dienst der Rijksdriehoeksmeting (in handen van de Rijkscommissie voor Graadmeting en Waterpassing) gehuisvest. De geschiedenis van het gebouw en zijn gebruikers is uitgebreid beschreven in Achter de Gevels van Delft.
De Hollandse Cirkel
Wij waren te gast bij de stichting De Hollandse Cirkel. Vrijwilliger Peter Plugers ontving ons en vertelde over het doel en werk van de stichting.
De Hollandse Cirkel heeft als doel de bevordering van de belangstelling voor de geschiedenis van de geodesie. Geodesie en de daarvan afgeleide geo-informatie worden opgevat in de brede betekenis van het woord: de bepaling van de vorm en afmetingen van de aarde, en de (digitale) beschrijving en het gebruik van het grondoppervlak.
De Hollandse Cirkel beheert onder andere een collectie instrumenten en beeldmateriaal in het voormalig Geodesiegebouw, geeft een tijdschrift uit en onderhoudt een database met geodetische tijdschriften. Alle informatie is via hun website toegankelijk. De Hollandse Cirkel is een vrijwilligersorganisatie. Joop Gravesteijn was tot zijn overlijden een de vrijwilligers.
Het observatorium
Kenmerkend voor het gebouw is de centrale toren met daarin een trappenhuis dat leidt naar het waarneemdak en het observatorium.
In het trappenhuis staan vier vrijstaande gemetselde pijlers, waarvan de voorste twee zich verjongen en uiteindelijke als één pijler doorgaan, zie de foto hierboven. De pijlers gaan door het platte dak van de toren heen en dragen het observatorium. Rondom de pijlers, langs de wanden van het trappenhuis, bevinden zich gietijzeren trappen met smeedijzeren balustrade. De trappen staan los van de pijlers. Hierdoor staat het observatorium trillingvrij van het gebouw. Dit om de waarnemingen in het observatorium niet ter verstoren.
Het observatorium is uit hout opgetrokken en bestaat uit een vierkante houten onderbouw, het ‘lokaal voor waarnemingen’, met rondom vensters. Daarop staat een met koper bekleedde, draaibare sterrenkoepel. De koepel kan voor de telescoop draaien. Nadat een beweegbaar luik is geopend is er ongestoord zicht op de hemel. Voor het koepelvormig observatorium heeft de sterrenwacht in Leiden model gestaan.
Vanaf het waarneemdak is er mooi uitzicht op Delft. Voor wie het nog niet wist: de ene toren van de Maria van Jessekerk is geïnspireerd op de toren van de Oude Kerk, de andere op die van de Nieuwe Kerk.
Door sleutelproblemen konden wij de ruimten met meetapparatuur en de Joop Gravesteijnkamer niet bezoeken. Er is voor iedereen een herkansing. Tijdens de Open Monumentendag zaterdag 26 september zijn het gebouw en de ruimten van de Hollandse Cirkel te bezoeken en kan worden gezien wat een Hollandse cirkel is.
Voor de geschiedenis van het gebouw en zijn gebruikers in Achter de Gevels van Delft klik hier.
Voor de website van De Hollandse Cirkel klik hier.
Voor het voormalig Geodesiegebouw en Open monumentendag 2026 klik hier.
