Het Delfts licht schijnt alleen op de hoofdgrachten
Directe aanleiding voor het verlichtingsplan is het vervangen wegens veroudering van de spandraden met armaturen boven de grachten. Daarnaast wil de gemeente uit energiebesparing alle armaturen in Delft vervangen door, of aanpassen voor, ledverlichting. Een derde aanleiding voor het plan is dat Delft veel licht naar plekken uitstraalt die niet verlicht hoeven te worden (zoals naar boven), wat slecht kan zijn voor de biodiversiteit. Tenslotte verblinden veel armaturen, wat slecht is voor de straatbeleving.
Delft heeft daarom een plan opgesteld om alle armaturen in de binnenstad te vervangen. Wij kijken eerst naar het plan en daarna naar de behandeling van het verlichtingsplan in de gemeenteraad.
Het verlichtingsplan
Het plan voor de nieuwe verlichting in de binnenstad gaat uit van drie armatuurtypes, namelijk het basisarmatuur, de klassieke lantaarn en de hangverlichting, Voor alle drie armatuurtypen geldt dat de ledlamp passend is geïntegreerd met de vormgeving en uitstraling van de behuizing. De inkijk in de leds is afgeschermd en de individuele leds zijn niet zichtbaar. Bij alle lichtbronnen wordt verlichting omhoog, richting de hemelkoepel, vermeden om lichtvervuiling te voorkomen. Waterwegen en groenzones worden zoveel mogelijk ontzien van kunstmatige verlichting. Lichtniveau en lichtkleur van de armaturen worden afgestemd op functie en locatie in het centrum. Alle verlichting is dimbaar zodat ze zich kan aanpassen aan de wensen van gebruiker, bezoeker en ecologie wanneer nodig.
Het basisarmatuur geeft gefocust licht voor verlichting van het wegdek en trottoir en voorkomt instraling in woningen. De lichtbron is beschikbaar voor zowel symmetrische als asymmetrisch uitstraling. De lichtbron zorgt voor een goede kleurherkenning en heeft een kleurtemperatuur van 2700K. Het armatuur heeft een vlakke, strakke vormgeving “eigentijds”. Het armatuur wordt geplaatst op een lichtmast of bij plaatsgebrek op straat met een beugel aan een woning. De figuur hierboven toont links het verlichtingsprincipe van het basisarmatuur en een voorbeeld van de vormgeving, Het fabricaat van het armatuur wordt bepaald bij het daadwerkelijk vervangen van de huidige armaturen.
De klassieke lantaarn. De lichtuitstraling verwijst naar de gaslantaarn en kaarslicht, en heeft daartoe een centraal gepositioneerde lichtbron welke rondom straalt. De bundel uit het armatuur is rondstralend maar kan ook afgeschermd worden langs het water. De lichtbron heeft een lichtkleur die dichter bij kaarslicht ligt, namelijk tussen 2200 en 2500K. De masten op bruggen doorkruisen de vliegroutes van vleermuizen, die het water volgen. De lichtkleur moet daarom afgestemd zijn op de ecologie, in dit geval de vleermuis. Verder moet het water niet verlicht worden. In de winter kan de lamp dezelfde kleur hebben als de omgeving, namelijk 2500K, in de zomer maakt deze een kleurenshift naar 2200K.
De hanglantaarn. Over de keuze van de nieuwe hangverlichting boven de grachten zegt het rapport: “We stellen als unieke openbare verlichtingsoplossing langs de grachten voor om de hangarmaturen te vervangen door licht, geïnspireerd door het beroemde ‘zijlicht van Vermeer’. Deze armaturen hangen aan de overspanningen, op lijn met de bomen langs de gracht, en creëren zo een harmonieuze verbinding tussen de natuur en de verlichting. De onderste helft van de armaturen is voorzien van louvres, waarmee het licht gericht wordt voor functionele verlichting op straatniveau, zodat voetgangers en fietsers goed verlicht zijn. De bovenste helft van het armatuur heeft louvres die meer horizontaal zijn geplaatst, en het licht wordt verzacht door een diffusor. Dit zorgt voor een subtiele en gelijkmatige verlichting van de gevels langs de gracht, waardoor de historische elementen van de stad op een sfeervolle manier tot leven komen in het avondbeeld. Het resultaat is een verfijnde balans tussen functionaliteit en esthetiek, waarbij de verlichting de rijke geschiedenis van de stad respecteert en tegelijkertijd zorgt voor een veilige en aangename omgeving.”
Bovenstaande figuur toont links een voorbeeld van een armatuur met louvres. Rechts wordt de wijze van aanstraling getoond. Dit wordt in het plan ‘Delfts Licht’ genoemd. De lichtkleur is dynamisch en beweegt met het dagritme van de natuur: van warme/oranje tinten bij zonsondergang, richting zilverachtig gedimd licht (als van de maan) in de nacht en weer terug naar de warmere/oranje tinten bij zonsopkomst. De nieuwe hangverlichting komt alleen langs de hoofdgrachten. De hangverlichting boven de andere grachten waaronder Vrouwjuttenland en Vrouwenregt wordt vervangen door het basisarmatuur op paal. Blijkbaar is daar “een verfijnde balans tussen functionaliteit en esthetiek, waarbij de verlichting de rijke geschiedenis van de stad respecteert en tegelijkertijd zorgt voor een veilige en aangename omgeving” niet nodig.
Bovenstaande figuur geeft aan welke armaturen waar toegepast gaan worden.
De blauwe stippen geven de locaties van het basisarmatuur aan. Het basisarmatuur is het armatuur dat overwegend in onze buurt wordt toegepast. Rechtsboven is aangegeven hoe dit armatuur eruit kan zien en een voorbeeld van het armatuur met paal in het straatbeeld, in dit geval op de Raam.
De rode stippen geven de klassieke lantaarns aan. Deze lantaarns worden rond historische objecten en op bruggen geplaatst. Op de Oude Langendijk tegenover Jamin is een proeflantaarn om de juiste ledlamp te bepalen.
De oranje stippen geven de hangarmaturen aan. Deze bevinden zich langs de hoofdgrachten. Ook in de huidige situatie zijn er langs de twee hoofdgrachten locaties waar geen spankabels met hangarmaturen mogelijk zijn. Daar staan nu klassieke lantaarns. Volgens het plan worden deze vervangen door het nieuwe hangarmatuur op een moderne lantaarnpaal.
De figuur bevat nog geen informatie over welke armaturen er op de pleinen komen: dat wordt later afhankelijk van de locatie-eisen bepaald. Deze locaties zijn aangegeven met een groene stip.
De hangarmaturen met bijbehorende spankabels boven de twee hoofdgrachten worden op korte termijn vervangen. De andere armaturen worden vervangen volgens het bestaande vervangingsschema openbare verlichting.
Bespreking van het verlichtingsplan in de gemeenteraad
Donderdag 28 mei werd het Verlichtingsplan Openbare Verlichting Binnenstad besproken in de raadscommissie Ruimte en verkeer. Hierbij sprak Koen Mulder in namens de commissie Behoud Stadsschoon van Delfia Batavorum. Hij pleitte voor een bredere, integrale benadering: niet alleen openbare verlichting, maar ook verlichting van winkels, monumenten, bruggen, bomen en winterverlichting zouden in samenhang moeten worden bekeken. In essentie hetzelfde wat hij vertelde tijdens zijn presentatie over het onderwerp op onze ALV vorig jaar.
Wethouder Van Vliet noemde het plan een ambtelijke, technische vertaling van het beheerplan openbare verlichting dat de raad eerder heeft vastgesteld. Het stuk is volgens hem geen nieuw kader, maar een inspiratiedocument voor de vervanging van armaturen. In de commissie gingen duidelijke stemmen op voor een bredere benadering van het verlichtingsplan dan een technische vertaling van het in 2023 vastgestelde beheerplan openbare verlichting. STIP en Hart voor Delft kondigden aan een motie over het verlichtingsplan te overwegen.
Op 11 juni werd het verlichtingsplan in de raad besproken. Hart voor Delft en Stip dienden hierbij de motie Delftse geschiedenis en kunst in het licht in. De motie vroeg het Verlichtingsplan Openbare Verlichting Binnenstad zodanig aan te passen en uit te voeren dat bij vervanging, onderhoud of verbetering van de openbare verlichting aandacht wordt besteed aan het zichtbaar maken van historische, culturele en artistieke elementen in de binnenstad.
Wethouder Van Vliet zegde toe dat het college over twee jaar een stappenplan kan voorleggen voor het extra aanlichten van monumenten en kunstwerken, inclusief benodigd budget. Dat plan wordt in samenspraak met de partijen uit de stad ontwikkeld. In de tussentijd worden ideeën wel geïnventariseerd, maar is er geen actieve gemeentelijke inzet. Na deze toezegging trokken de indieners hun motie in.
Voor het rapport Openbare Verlichting | Delft Binnenstad klik hier.
Voor de motie Delftse geschiedenis en kunst in het licht klik hier.
