Is het eten van Delflandse zoetwaterkreeften linke soep?

Het Hoogheemraadschap van Delfland stelt jaarlijks een rapportage op van de kwaliteit van het oppervlaktewater. Naar aanleiding van de rapportage over 2025 schrijft het Hoogheemraadschap op zijn website

“De waterkwaliteit in ons gebied laat een voorzichtige verbetering zien. Dat blijkt uit de Waterkwaliteitsrapportage over 2025. Het stikstofgehalte daalt op veel plekken en er zijn minder overschrijdingen van bestrijdingsmiddelen. Toch is er geen reden om te juichen; een goede waterkwaliteit is nog lang niet in zicht. Willen we hiervoor zorgen, dan zullen we met zijn allen de schouders eronder moeten zetten.”

De rapportage geeft inzicht in de chemische en ecologische toestand van het water. Bij de chemische toestand is gekeken naar stikstof en fosfor, bestrijdingsmiddelen, PAK’s, zware metalen en PFAS. Bij de ecologische toestand wordt gekeken naar zuurstofgehalte, brakheid, temperatuur en de aanwezigheid van planten en dieren in het water. Het onderwerp PFAS trok in het bijzonder onze aandacht. 

PFAS
De naam PFAS staat voor de stofgroep Per- en polyfluor alkylstoffen. De rapportage bevat een beoordeling van de gemeten PFAS-concentraties in relatie tot de verschillende gebruiksfuncties van het oppervlaktewater. De methode is ontwikkeld door het RIVM. Voor deze toetsing worden de gemeten concentraties van de verschillende soorten PFAS omgerekend naar zogenaamde PFOA-equivalenten en vervolgens bij elkaar opgeteld. Deze som wordt getoetst aan de risicogrenswaarden voor de gebruiksfuncties zwemmen, irrigatiewater en vis- en schaaldierconsumptie. Uit de toetsingen volgt dat in 2025 geen enkel bemonsterd waterlichaam in Delfland voldeed aan de risicogrenswaarde voor vis- en schaaldierconsumptie. Voor zwemmen en het gebruik als irrigatiewater is de situatie positiever. Onderstaande figuur toont de toetsing voor visconsumptie en zwemwater. Rode stip betekent dat het water op die locatie niet voldoet, een groene stip betekent voldoet wel.

Zoetwaterkreeften
In april werd op de website van het Hoogheemraadschap gemeld dat er op tien locaties gestart is met het afvangen van Amerikaanse rivierkreeften en dat de gevangen kreeften door het bedrijf Craw Fish Farm Holland voor consumptie op de markt worden gebracht. Dat in 2025 geen enkel bemonsterd waterlichaam in Delfland voldeed aan de risicogrenswaarde voor vis- en schaaldierconsumptie en dat de gevangen kreeften toch voor consumptie op de markt worden gebracht verbaasde ons en daarom hebben wij het Hoogheemraadschap om toelichting gevraagd. Het hoogheemraadschap schreef in zijn reactie: “Het hoogheemraadschap van Delfland is niet verantwoordelijk voor de consumptie. Wel vinden we het belangrijk dat de dieren zo diervriendelijk mogelijk worden verwerkt. Cray(sic)fish Farm is de partij die de Amerikaanse rivierkreeft verkoopt en verantwoordelijk is voor een goed product.” Dit antwoord bevredigde ons niet en wij hebben daarom op het internet naar meer informatie over het onderwerp gezocht.

Standaardinname van wild gevangen vis van 115 gram per dag
Het RIVM Advies Risicogrenswaarden voor PFOA, PFOS en GenX in zwemwater en vis leerde ons dat de risicogrenswaarde voor PFAS in oppervlaktewater de waarde is waarbij mensen levenslang veilig vis uit dat water kunnen eten.Hierbij wordt uitgegaan van een Europees afgestemde standaardinname van wild gevangen vis van 115 gram per dag. Dit is voor Nederlandse begrippen aan de hoge kant. Nederlanders eten gemiddeld 16 g vis, schelp- of schaaldieren per dag en daarvan zal een deel kweekvis zijn. De Europese afspraak is bedoeld om ook de kleine groep mensen die veel en vaak vis eten te beschermen.

Onderzoek Rivierkreeften in beeld
Wageningen Environmental Research heeft in 2023 in opdracht van het Hoogheemraadschap van Delfland een verkenning uitgevoerd naar de gehaltes aan verontreinigingen in rivierkreeften in Delfland,Rivierkreeften in beeld. Dit in verband met mogelijk afvangen en aanbieden voor consumptie van rivierkreeften. Er zijn monsters genomen op vier locaties en in alle gevallen betrof het de rode Amerikaanse rivierkreeft. De monsters zijn geanalyseerd op zware metalen, dioxines en PFAS. Onderstaand figuur toont de vier bemonsterde locaties.

Productnormen bepalen of een product op de markt mag worden gebracht. Deze worden op Europees niveau vastgesteld door de Europese Unie (EU) i.s.m. de lidstaten. Zo is er ook een productnorm voor zoetwaterkreeften. Het bedrijf dat nu de in Delfland gevangen kreeften op de markt brengt, Craw Fish Farm Holland, moet zijn producen keuren op basis van deze norm. Daarbij staat het bedrijf onder toezicht van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

Er is echter iets opmerkelijks aan de hand met de EU-productnorm voor kreeften. Deze norm geldt alleen voor het staartvlees. Er zijn geen normen voor het kopvlees. Er wordt namelijk aangenomen dat er geen consumptie plaatsvindt van het ‘bruine” orgaanvlees uit de kop. Uit de analyse van de monsters van de vier locaties binnen Delfland blijkt dat er duidelijk meer verontreiniging van dioxines, PCB’s en PFAS wordt aangetroffen in de koppen dan in het staartvlees. Het rapport doet de volgende aanbeveling: ”Er zijn geen grenswaarden beschikbaar voor gehaltes in het ‘bruine’ kopvlees. Dit is onwenselijk omdat dit deel van de rivierkreeften wel geconsumeerd wordt in soep en zogenaamde ‘bisque’. Het verdient sterke aanbeveling om deze consumptie beter in beeld te krijgen en tot een risicobeoordeling voor het bruine kopvlees te komen.” Craw Fish Farm Holland brengt de diepgevroren kreeften op de markt met kop.

De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) is een agentschap van de EU. Het biedt onafhankelijk wetenschappelijk advies over voedselveiligheid en stelt gezondheidskunde normen op. De normen worden als een waarde voor acceptabele dagelijkse inname (ADI) of tolereerbare dagelijkse of wekelijkse inname (TDI/TWI) gegeven. De EFSA hanteert voor de tolereerbare wekelijkse inname voor de som van de diverse PFAS (PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS) in zoetwaterkreeften de waarde van 4.4 ng/kg lichaamsgewicht. Een persoon van 75 kg kan dan wekelijks maximaal 75*4,4 = 330 ng innemen. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat een dergelijk person op geen enkele andere manier blootgesteld wordt aan PFAS in zijn of haar dieet.  

Uit de analyse van de monsters van de vier locaties binnen Delfland blijkt dat het witte staartvlees voldoet aan zowel de EU-productnorm als aan de EFSA-gezondheidskundige norm. Van de kreeftenkoppen van de locatie met de hoogste PFAS-somwaarde mag volgens de EFSA-gezondheidskundige norm totaal 43 gram kopvlees per week worden gegeten. De koppen van deze rivierkreeften bevatten ongeveer 3,5 gram vers vlees, wat neerkomt op een wekelijkse consumptie van 12 kreeftenkoppen per persoon. Het lijkt ons op basis van het voorgaande het beste de kreeftenkoppen links te laten liggen en bisque te maken van de kreeftenstaarten.

Voor de Waterkwaliteitsrapportage 2025 klik hier
Voor het rapport Rivierkreeften in beeld klik hier